وقایعنگاری یک فرقه منحرف
در روزگاری که خلاء ایمان و روحیات مذهبی در بسیاری از کشورها (بهویژه غربی) زمینهساز ظهور و بروز فرقههای انحرافی بسیاری شده، که هر از چندی یکی از آنها همچون قارچ سر از زمین بیرون میآورد، متأسفانه بسیاری حساسیتهای خود را در مقابله با این فرقههای انحرافی از دست دادهاند، گویی وجود این فرقههای انحرافی امری عادی و معمولی هستند.
اما با این وصف اگر ما ایرانیان همچنان نسبت به بابیت و بهاییت حساسیت داریم و با وجود آنکه بسیار بدان پرداخته شده، همچنان ضرورت بازپردازی بدانها احساس میشود. از آن روست که اکثریت قریب به اتفاق فرقههای انحرافی امروزین ادعای الهی بودن ندارند، اما بابیان و بهاییان با بهکار بردن لفظ دیانت ، ادعای الهی بودن فرقه خود را دارند که متأسفانه در موارد گوناگونی زمینه انحراف خداباوران را پیش کشیدهاند. این در حالی است که فرقههایی همچون شیطانپرستان و نظایر آن اعضای خود را از میان آنها که فاقد ایمان مذهبی هستند، جذب میکنند.
دوم آنکه بابیت و همچنین بهاییت خود را ادامه طبیعی مذاهب آسمانی دانسته و با ادعای نفی خاتمیت پیامبر اسلام به میدان آمدهاند و این انکار با چسبانیدن خود به دین اسلام و با فرض پذیرش آن صورت میگیرد. با این تمهید ، ابتدا اسلام بهعنوان مذهبی الهی پذیرفته شده و سپس با نفی خاتمیت آن، آماج حمله قرار میگیرد.
و سرانجام آنکه بهاییت فرزند حرامزادهای است که از دل کلامی خرافی و خشکاندیشانه برخی علما بیرون آمده و زادگاهش نیز ایران است؛ همچنین بیگانگان اندک زمانی بعد با پروبال دادن به آن، در بسط و گسترش آن کوشیدند و در لطمهزدن به اسلام و ایران، از بابیت و بهاییت بهعنوان یکی از ابزارهای مهم برای تفرقهافکنی، بهرههای بسیاری بردند.
حقیقت آنکه بیپایگی و بیمایگی ادعای رهبران این جریان به حدی است که نیازی به رویکرد تند و تیز و احیانا بهکار بردن فحش و فضیحت در رویارویی با روش و منش متقلبانه این فرقه نیست ( آنچنان که این روزها بسیار شاهد آن بودهایم) کافی است آنچه در این میان گذشته بهدرستی روایت شده و بابیت و بهاییت را آنگونه که هست، پیش روی مخاطب قرار داد. آنگاه خود به سادگی باطل بودن چنین ادعاهایی را درخواهد یافت.
از این منظر، در این پرونده کوشیدهایم با رعایت اصل بیطرفی، روایتی تاریخی از این جریان را بههمراه گوشهای از باورهای بابیان پیش روی خوانندگان بگذاریم تا علاوهبر آگاهی بر چیستی این فرقه، خود چند و چونش را به داوری بنشینند
لیرضا روزبهانی از جمله مدرسین حوزه علمیه در رشته ادیان و صاحب تألیفاتی در حوزه ادیان، فرقهشناسی و بهاییت است که به قلم او کتاب «در جستوجوی حقیقت» (کاوشی در فرقه ضاله بهاییت) منتشر شده و کتاب «آشنایی با فرقه ضاله بهاییت» نیز در آستانه انتشار است.
او همچنین کتابهای «تأملی پیرامون فرق» و «ادیان ایرانیان» را نیز آماده چاپ دارد.
روزبهانی با مراکز پژوهشی مختلفی همچون مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما و مرکز مطالعات و پژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه قم و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی همکاری دارد. به مناسبت پرونده بابیت و بهاییت بهسراغ او رفتم و نگاهی گذرا به عوامل شکلگیری و خط سیر حرکت این فرقه از آغاز تا به امروز داشتیم که نکات شنیدنی و جذاب بسیاری در آن میتوان یافت.
یکی از اختلافاتی که بین نظریات محققان حوزه بابیت و بهاییت، بهویژه در سالهای پس از انقلاب شاهد هستیم، میزان تأثیر استعمار در شکل گیری این فرقه است. برخی معتقدند که این فرقه از همان آغاز حاصل یک طرح استعماری بوده، یعنی از همان روزگاری که شیخ احمد احسایی نظریات خود را مطرح کرد، تحت هدایت و تأثیر استعمار بوده است. اما آیا واقعا این فرقه از لحظه نخست یک طرح استعماری بوده یا اینکه از دل شرایط بیرون آمده و با موجسواری بیگانگان روبهرو شده است؟
دلایل قانعکنندهای وجود ندارد که بتوان گفت این فرقه از ابتدا استعماری بوده است. یعنی از روزگاری که پرنس داگلورکی به ایران آمده، طلبه شده به کربلا و نجف رفته و باقی قضایا، یک برنامهریزی از پیش مشخص وجود داشته است. آنچه محققانی همچون آقای عبدا… شهبازی بدان اشاره دارند که مثلا چون کمپانی ساسون در بوشهر بهکار تهیه و انتقال تریاک به چین اشتغال داشته و در همان برهه علیمحمد شیرازی هم در بوشهر بوده، در این میان ارتباطاتی شکل گرفته که حاصل یک طرح استعماری بوده است. اما این صرفا یک ادعاست که دلایل محکمی برای اثبات آن وجود ندارد. البته یک ایده است که میتواند مورد توجه و تحقیق قرار بگیرد.
در کلام فقه شیعه، بحث شیخیگری که توسط شیخ احمد احسایی مطرح شد، این فرصت را برای علیمحمد شیرازی بهوجود آورد که بتواند ادعاهای خود را مطرح کند و ادعای او مبانی خود را از مسئله رکن رابعی میگرفت که در شیخیه مطرح شده بود. در واقع جریان استعمار مخصوصا روسیه، هنگامی که احساس کردند فرصتی ایجاد شده که میتوان روی آن برنامهریزی کرد و در راستای منافع خود بهره گرفت، روی آن کار کردند که البته مدتی هم از چنگ روسیه هم قاپیده شد.
